|
|
|
|
|
Nįlastunga ķ barneignarferlinu
|
|
|
|
|
|
Nįlastunga ķ barneignarferlinu Höfundur: Gušlaug Marķa Siguršardóttir, ljósmóšir og nįlastungusérfręšingur.
Greinin birtist ķ tķmaritinu Uppeldi 16. įrg. 6.tbl.
Nįlastunga hefur alla tķš veriš sveipuš įkvešinni dulśš ķ hugum ķslendinga og jafnan talin einungis į fįrra fęri. Nįlastunga eša hefšbundin kķnversk lęknisfręši (Traditional Chinese Medicine, TCM) hefur įtt erfitt uppdrįttar innan hins opinbera heilbrigšiskerfis vķša um lönd žar sem hugmyndafręši hennar stangast mjög į viš hin vestręnu vķsindi.
Segja mį aš nįlastunga virki į tvo vegu. Annars vegar er hśn notuš sem verkjamešferš og getur žį virkaš į lķkamann į žrjį vegu. Sį hluti nįlastungufręšanna er tiltölulega skżr og aš nokkru leyti hęgt aš fella hann aš hinni vestręnu hugsun žar sem tekist hefur aš sżna frammį ótvķręš įhrif į lķkamann. Hins vegar mį nota nįlstunguna til aš fęra, eyša, minnka, auka og jafna orku lķkamanns og žį er mešferšin einstaklingsbundin. Žaš eru hin raunverulegu hefšbundnu kķnversku lęknavķsindi. Vegna žess aš mešferšin er snišin aš žörfum einstaklingsins hverju sinni er afar erfitt aš gera į henni rannsóknir meš žeirri ašferšafręši sem notuš er į sviši vestręnna vķsinda. Nįlastunga er tiltölulega nż af nįlinni į vesturlöndum. Žaš mun hafa veriš einhverntķman ķ kringum 1970 er Nixon Bandarķkjaforseti var ķ hemsókn ķ Kķna aš einn af fylgdarmönnum hans veiktist skyndilega og var geršur uppskuršur į honum ķ snatri. Eina deyfingin sem hann fékk voru nįlastungur. Žetta žótti allt hiš ótrślegasta en varš til žess aš įržśsundagömul hefš kķnverja komst ķ svišsljósiš vestanhafs og almenningur fór aš gefa žessum fręšum nokkurn gaum.
Nįlastungur inn į fęšingarstofnun
Framan af fór žetta hęgt į staš enda Kķnverjar žekktir fyrir aš halda fast utan um žekkingu sķna hvort heldur er um aš ręša framleišslu į pappķr eša hina gömlu lęknislist. Nś er hinsvegar svo komiš aš tiltölulega aušvelt er aš afla sér sérmenntunar į sviši hefšbundinnar kķnverskrar lęknisfręši eša aš taka žįtt ķ styttri nįmskeišum žar sem einstakir žęttir tękninnar, eins og verkjamešhöndlun, eru teknir fyrir. Mikiš er um aš starfsfólk heilbrigšisstétta nżti sér einmitt žannig kennslu.
Sķšustu įrin hafa nįlastungur ķ ę rķkara męli veriš aš ryšja sér til rśms sem verkjamešferš viš fęšingar inni į fęšingarstofnunum į Vesturlöndum og hefur veriš geršur aš žeim góšur rómur. Ķslenskar ljósmęšur hafa margar hverjar sótt nįmskeiš ķ nįlastungu sem hafa veriš haldin hér į landi sķšan 2002 og hafa męlst mjög vel fyrir.
Nįmskeišin beinast aš mešhöndlun kvenna į mešgöngu, viš fęšingu og ķ sęngurlegu. Kennd er mešferš viš morgunógleši, grindarverkjum, svefnerfišleikum og óróleika į mešgöngu. Verkjamešferš og slökun viš fęšingu, örvun hrķša, samdrįttum og verkjum eftir fęšingu, mjólkurstķflu og til örvunar mjólkurmyndunar svo dęmi séu tekin. Allar heilbrigšar konur meš ešlilega mešgöngu geta fengiš nįlastungu.
Margir kostir
Misjafnt er hvar stungiš er eftir žvķ hvaš er mešhöndlaš. Kona ķ verkjamešferš ķ fęšingu gęti fengiš nįlar ķ höfuš, bak, kviš, fętur, hendur og eyru. Ferliš gęti veriš žannig aš žegar konan kemur til fęšingar fengi hśn fyrst slökunarnįlar ķ höfuš og hendur. Žegar į liši vęru nįlarnar teknar og hśn fengi ašrar nįlar ķ eyru, bak og/eša fętur og enn sķšar mętti fjarlęgja žęr eša nįlarnar ķ bakinu fęršar nešar og hśn fengi jafnvel nįlar ķ kvišinn og hendurnar. Allt fer žó eftir žvķ hverju konan žarf į aš halda, hvers ešlis verkurinn er, hvar hann er, įleitni hrķšanna og hvernig hśn bregst viš. Kona ķ slökunarmešferš į mešgöngu eša eftir fęšingu gęti į hinn bóginn bśist viš aš fį nįlar ķ höfuš, eyru og hendur. Eftir um žaš bil 20-30 mķnśtur vęru žęr teknar og ekki settar fleiri. Misjafnt er hve margar nįlar eru notašar ķ hvert skipti, allt frį einni og upp ķ įtta, allt eftir žvķ hvaš veriš er aš vinna meš og hvernig konan bregst viš. Fólki er gjarnan skipt upp ķ tvo hópa, sumir örvast vel af fįum nįlum mešan ašrir žurfa margar. Mikilvęgt er aš konur geri sér grein fyrir aš nįlarnar taka ekki allan verk eins og margar óska sér ef til vill į įkvešnum stundum, en žęr taka toppinn af hrķšarverkjunum og stytta jafnvel upplifun af hrķšunum svo aušveldara er aš slaka į og vinna śr verkjunum. Konan er enn virkur žįtttakandi ķ fęšingunni, skżr ķ kollinum og barniš veršur ekki fyrir neinum įhrifum.
Einn af kostum nįlastungu eru óverulegar aukaverkanir og žvķ žykir nįlastunga mjög hentug viš fęšingar. Ķ fęšingu er öll verkjamešferš fremur takmörkuš žvķ įvalt veršur aš hafa ķ huga aš verkjalyf hafa ķ flestum tilfellum įhrif į barniš. Rannsóknir hafa sżnt aš ekki er munur į einkunn (Apgar score) nżfęddra barna ef móšir hefur žegiš nįlastungu viš fęšinguna og börnum žar sem móšir hefur ekki žegiš nein verkjalyf. Aukaverkanirnar sem um ręšir gętu veriš ķ formi örblęšinga ef óvart hefur veriš stungiš į hįręš, svima, svitakasts eša ógleši. Ašrir kostir eru žeir aš ķ flestum tilfellum er einhver eša mjög góšur įrangur žar sem nįlarnar byrja starx aš virka, konan getur rįšiš hvaša stellingu hśn er ķ, hśn getur einnig gengiš um eša fariš ķ baš meš nįlarnar. Ekki mį gleyma aš minnast į hve ódżr žessi mešferš er sem er ótvķręšur kostur į žessum sparnašartķmum.
Vķša eru nś ķ gangi rannsóknir į gagnsemi nįlastungu į mešgöngu og viš fęšingu og einhverjum er žegar lokiš. Žęr rannsóknir sżna aš stórlega dregur śr notkun verkjalyfsins Pethidķn og śr Epiduraldeyfingum hjį žeim konum sem hafa fengiš nįlastungu og konur sem hafa fengiš nįlarnar vilja oft ekki ašra deyfingu ķ ferlinu. Einnig sżna rannsóknir aš konum kemur oft įnęgjulega į óvart hversu vel nįlarnar virkušu.
Nįlastunga er komin til aš vera
Grunnur hinnar hefšbundnu kķnversku lęknisfręši byggir į 12 ašalorkubrautum, 6 pörum sem liggja eins hvoru megin į lķkamanum og hver og ein braut tengist įkvešnu lķffęri. Hver orkubraut hefur mismarga nįlastungupunkta frį 9 punktum į einni orkubraut til 67 punkta į annari. Alla jafna er talaš um 365 ašalpunkta į lķkamanum og allir bera žeir įkvešin nöfn en hafa veriš nśmerašir til einföldunar į Vesturlöndum. Ljósmęšur notfęra sér um 35 mismunandi punkta. Nįlarnar sem notašar eru eru örmjóar, 0,25-0,30 mm ķ žvermįl og lengdin er mismunandi, 13-75 mm, eftir žvķ hvar veriš er aš stinga. Nįlarnar eru meš hįrfķnum mišlęgum oddi žannig aš žęr skera ekki hśšina heldur stingast mjśklega innķ vefinn įn žess aš skaša hann og eru mjög sveigjanlegar sem gerir konunni kleift aš ganga um og hreyfa sig meš nįlarnar. Konan finnur örlķtiš fyrir stungunni žegar nįlin fer ķ gengnum hśšina enda er fjöldi af taugendum rétt undir hśšinni. Leitast er viš sš stinga žannig aš konan finni fyrir De-Qi tilfinningu sem hefur veriš kölluš nįlatilfinning į ķslensku. De-Qi žżšir „koma Qi“ (Qi er sś orka sem lķkaminn gengur fyrir). Žarna er įtt viš aš ef stungiš er į réttan staš žį breišist śt sérstök tilfinning ķ kringum nįlina sem žyšir aftur aš mašur hefur įhrif į Qi flęšiš og žannig er hęgt aš skapa jafnvęgi žar sem var ójafnvęgi įšur. De-Qi tilfinningin er žannig aš viškomandi finnur fyrir įkvešnu tilfinningaleysi, hita, kulda, žyngdartilfinningu, eša jafnvel ertandi straumtilfinningu. Ef De-Qi tilfinningin lętur į sér standa mį örva nįlarnar meš nokkrum ašferšum. Misjafnt er hve lengi nįlarnar eru hafšar ķ. Sumar geta setiš ķ nokkra tķma mešan ašrar eru einingis hafšar ķ um 20 mķnśtur. Vķst er aš nįlastunga ķ barneignarferlinu er komin til aš vera og óskandi aš sem flestar konur gętu upplifaš virkni hennar af eigin raun žar eš sjįlfsagt er oršiš aš bjóša upp į slķka deyfingu jafnhliša öšrum.
 Reynslusögur Hildur:
Ég var aš eiga mitt fyrsta barn og var fyrirfram įkvešin ķ aš fį męnurótardeyfingu ķ fęšingunni. Žegar ég fékk hrķšir var örlķtil biš eftir svęfingarlękni sem gat gert deyfinguna. Ljósmęšurnar bušu mér žvķ nįlastungu mešan viš bišum. Ég fékk nįl ķ höfušiš, ķ hendurnar og viš hnén sem hjįlpušu mér mikiš til aš rįša viš verkina žar til lęknirinn kom og gerši męnurótardeyfinguna.
Sigrśn:
Ég var komin meš 6-7 sentimetra ķ śtvķkkun og fannst hrķšarnar nįnast eingöngu vera ķ baki og lend. Verkurinn virtist versna eftir hverja hrķš og ég sį engan endi į žessu. Ég var bśin aš fį baknudd og vatnsbólur en žaš hjįlpaši mér ekkert. Ljósmóširin hafši įšur bošiš mér nįlastungu en žį hafši ég ekki žoraš aš prófa, en nś voru verkirnir svo slęmir aš ég var til ķ allt. Ég fékk nįlar ķ hendur, höfuš og bak sem var alls ekki eins vont og ég hafši haldiš og įhrifin voru alveg ótrśleg. Ég hafši aldrei trśaš žvķ aš litar nįlar gętu mögulega haft žessi įhrif. Ekki nóg meš žaš aš verkurinn stórminnkaši ķ bakinu heldur var śtvķkkun lokiš litlu sķšar og ljósmóširin hélt jafnvel aš nįlarnar hefšu flżtt fyrir. Ég er ekki ķ vafa um aš ég vel nįlastungu aftur ef hśn stendur mér til boša.
Geršur:
Fljótlega eftir aš ég uppgötvaši aš ég var ólétt fór ég aš finna fyrir ógleši og žegar ég var komin 7 vikur į leiš byrjaši ég aš kasta upp. Stundum oft į dag og stundum bara einu sinni en var alltaf jafn óglatt, žreytt og leiš illa. Ég hafši ętlaš mér aš halda žessum tķšindum vandlega leyndum fyrir umheiminum en žaš var aušvitaš ekki hęgt žar sem įstand mitt var bókstaflega skrifaš į enniš į mér. Ég gat enganvegin stundaš mķna vinnu en ég er kennari og var mikiš ķ veikindafrķi. Vinkona mķn benti mér į aš žaš vęri möguleiki aš fį nįlastungu viš žessu og ég var ekki sein į mér og pantaši tķma. Strax eftir fyrsta tķmann leiš mér betur og hélt svo įfram aš fį mešhöndlun į 4-5 daga fresti žar til į 14. viku mešgöngunnar. Ég kastaši ekki nema tvisvar sinnum upp eftir žetta og óglešin og žreytan minnkušu um allan helming og geršu einungis vart viš sig seinni part dags og į kvöldin žannig aš ég gat stundaš vinnu og lķšanin var öll önnur. |
|
|
